In Nederland vind je milieubewustere verpakkingskeuzes onder meer bij Albert Heijn, Jumbo, Lidl, ALDI, PLUS en Ekoplaza. Geen van deze supermarkten gebruikt echter uitsluitend duurzame verpakkingen. De beste keuze hangt daarom af van het product: let vooral op onverpakte verkoop, navulmogelijkheden, statiegeld, herbruikbaarheid en de vraag of een lege verpakking daadwerkelijk via het Nederlandse afvalstelsel kan worden verwerkt.
Verpakkingen en assortimenten veranderen regelmatig. Beoordeel daarom niet alleen de duurzaamheidsdoelen van een supermarktketen, maar bekijk het artikel dat je in handen hebt. Een dunne, goed te scheiden verpakking kan in de praktijk gunstiger uitpakken dan een opvallende verpakking met groene teksten die uit meerdere vastgelijmde materialen bestaat.
Deze Nederlandse supermarkten bieden milieubewustere verpakkingsopties
De grote supermarktketens werken allemaal in zekere mate aan minder verpakkingsmateriaal, beter recyclebare verpakkingen of alternatieven voor wegwerpverpakkingen. De uitvoering verschilt per productgroep, huismerk, winkelgrootte en vestiging. Daardoor is een supermarkt niet voor ieder boodschappenlijstje even sterk.
Albert Heijn
Albert Heijn heeft door zijn grote huismerkassortiment veel producten waarbij verpakkingen kunnen worden aangepast. Je komt er onder meer kartonnen verpakkingen, flessen en blikjes met statiegeld, recyclebare kunststofverpakkingen en bij bepaalde productgroepen navul- of concentraatoplossingen tegen. Ook losse groente en fruit bieden kansen om verpakkingsafval te beperken.
Het ruime assortiment is tegelijk een aandachtspunt. Eenzelfde soort product kan verkrijgbaar zijn in karton, kunststof, glas of een samengestelde verpakking. Kijk daarom per schap naar de hoeveelheid materiaal en naar de Nederlandse weggooi-instructie op het etiket. De winkel is vooral praktisch als je duurzame verpakkingskeuzes wilt combineren met een breed regulier assortiment.
Jumbo
Jumbo gebruikt bij verschillende huismerkproducten verpakkingen waarin minder materiaal of beter te scheiden materiaal is verwerkt. In grotere winkels is vaak een ruime keuze aan losse groente, fruit en brood aanwezig, waardoor je bij deze productgroepen zelf invloed hebt op de hoeveelheid verpakking. Statiegeldverpakkingen vormen daarnaast een herkenbare hergebruik- en inzamelroute.
Niet iedere vestiging heeft hetzelfde assortiment of dezelfde losse verkoop. Wie verpakkingsarm wil winkelen, heeft meestal meer mogelijkheden in een grote supermarkt dan in een compacte buurtvestiging. Jumbo past vooral bij shoppers die per product willen vergelijken en niet uitsluitend op één duurzaamheidslabel willen vertrouwen.
Lidl
Lidl verkoopt een relatief overzichtelijk assortiment met veel eigen merken. Daardoor zijn verpakkingsaanpassingen binnen een productlijn vaak goed zichtbaar: denk aan dunnere kunststofverpakkingen, kartonnen alternatieven of een ontwerp dat na gebruik eenvoudiger uit elkaar kan. Ook hier zijn statiegeld en losse groente en fruit belangrijke opties.
Een beperkter assortiment betekent wel dat er niet altijd meerdere verpakkingsvormen van hetzelfde product naast elkaar staan. Controleer daarom of de beschikbare verpakking bij jouw lokale afvalinzameling past. Lidl is een logische kandidaat als je weinig keuzestress wilt, maar blijft afhankelijk van de verpakking van het afzonderlijke artikel.
ALDI
Ook ALDI werkt hoofdzakelijk met eigen merken en kan daardoor verpakkingswijzigingen over complete productlijnen doorvoeren. Je vindt er producten in karton, metaal, glas en kunststof, naast verpakkingen waarop informatie over scheiden of materiaalbesparing staat. Het statiegeldsysteem is beschikbaar voor de verpakkingen die daaronder vallen.
Net als bij Lidl is de keuze tussen verschillende verpakkingsvormen binnen één productsoort soms beperkt. Een materiaalbesparende verpakking is bovendien niet automatisch volledig recyclebaar. Let op coatings, folievensters, doppen en combinaties van papier en kunststof die niet gemakkelijk loskomen.
PLUS
PLUS biedt binnen het huismerk en het versassortiment verschillende mogelijkheden om verpakkingsafval te beperken. Los verkochte versproducten, statiegeldverpakkingen en verpakkingen met minder of beter scheidbaar materiaal kunnen daarbij helpen. De beschikbare opties verschillen door winkelgrootte en lokaal assortiment.
PLUS is vooral interessant wanneer je in de winkel actief varianten vergelijkt. Kies bijvoorbeeld bij twee vergelijkbare producten niet automatisch voor de verpakking die er het natuurlijkst uitziet, maar voor de variant met weinig materiaal en een duidelijke afvalinstructie.
Ekoplaza
Ekoplaza legt de nadruk op biologische producten en besteedt bij een deel van het assortiment zichtbaar aandacht aan verpakkingsmateriaal. Je kunt er onder meer herbruikbare, hervulbare of verpakkingsarme opties aantreffen, afhankelijk van productgroep en filiaal. Daardoor is deze keten interessant voor wie verpakkingen als vast onderdeel van de productkeuze beschouwt.
Biologisch en milieuvriendelijk verpakt zijn echter twee verschillende eigenschappen. Een biologisch levensmiddel kan nog steeds in een samengestelde wegwerpverpakking zitten. Ekoplaza is dus geen automatische winnaar; ook daar blijft vergelijking per artikel nodig.
Een bruikbare vergelijking zonder schijnwinnaar
Een algemene ranglijst zou misleidend zijn, omdat supermarkten duizenden producten verkopen en verpakkingen voortdurend wijzigen. De genoemde ketens zijn wel volgens dezelfde vijf punten te beoordelen.
- Onverpakt aanbod: grote vestigingen van Albert Heijn, Jumbo en PLUS bieden vaak meer losse versproducten, terwijl het precieze aanbod per winkel verschilt.
- Overzichtelijke huismerken: Lidl en ALDI hebben relatief veel eigen merken en minder varianten per product, waardoor wijzigingen binnen productlijnen gemakkelijker opvallen.
- Hervullen en hergebruiken: Ekoplaza kan interessant zijn voor navulbare of herbruikbare oplossingen, maar beschikbaarheid is afhankelijk van het artikel en de vestiging.
- Statiegeld: alle genoemde reguliere ketens nemen deel aan het Nederlandse systeem voor verpakkingen die onder de statiegeldregeling vallen.
- Keuze binnen één productgroep: grotere supermarkten geven vaker de mogelijkheid om materiaal, formaat en verpakkingsgewicht naast elkaar te leggen.
Voor een brede weekboodschap bieden Albert Heijn, Jumbo en grotere PLUS-vestigingen doorgaans veel vergelijkingsmogelijkheden. Wil je een overzichtelijk huismerkassortiment beoordelen, dan zijn Lidl en ALDI bruikbare keuzes. Zoek je nadrukkelijk naar biologische producten in combinatie met hergebruik of minder verpakking, dan verdient Ekoplaza aandacht. Dit zijn gebruiksgerichte verschillen en geen bewijs dat één keten over het volledige assortiment de minste milieubelasting veroorzaakt.
Zo herken je een werkelijk betere verpakking
Het uiterlijk zegt weinig over de milieubelasting. Bruin karton, groene opdruk en woorden als natuurlijk of bewust zijn geen garantie dat een verpakking goed kan worden verwerkt. Gebruik bij het schap deze volgorde:
- Voorkom de verpakking als dat haalbaar is. Kies losse groente, fruit of brood wanneer dat hygiënisch en praktisch kan.
- Kies hergebruik boven eenmalig gebruik. Een verpakking met statiegeld of een navulbaar systeem heeft een duidelijke retour- of hergebruikroute.
- Vergelijk de hoeveelheid materiaal. Een compacte verpakking zonder onnodige binnenbak, wikkel of dubbele doos verdient meestal de voorkeur boven een omvangrijke variant van hetzelfde product.
- Controleer of de materialen te scheiden zijn. Los karton en kunststof zijn eenvoudiger apart weg te gooien dan lagen die permanent aan elkaar vastzitten.
- Lees de weggooi-instructie. Volg het etiket en de afvalwijzer van je gemeente, omdat de inzameling lokaal kan verschillen.
Bij voedingsmiddelen heeft bescherming ook een functie. Een komkommer zonder folie lijkt bijvoorbeeld verpakkingsarmer, maar de beste keuze hangt mede af van vervoer, bewaartijd en de kans dat het product wordt weggegooid. Koop daarom een hoeveelheid die je op tijd gebruikt. Voedselverspilling vermijden kan zwaarder wegen dan enkele grammen verpakkingsmateriaal besparen.
Plastic, papier, glas of blik: het materiaal alleen beslist niet
Papier en karton voelen vaak als de milieuvriendelijkste keuze, maar kunnen een kunststoflaag bevatten om vocht of vet tegen te houden. Zo’n samengestelde verpakking is niet altijd even eenvoudig te recyclen. Schoon, enkelvoudig karton is doorgaans gemakkelijker te verwerken dan een verpakking met vastgelijmde lagen.
Plastic is licht en beschermt producten goed, maar de recyclebaarheid hangt af van het type kunststof, kleurstoffen, etiketten en de combinatie met andere materialen. Een dunne verpakking van één materiaal kan daarom geschikter zijn voor verwerking dan een zware verpakking die uit meerdere onderdelen bestaat.
Glas kan worden ingezameld en opnieuw verwerkt, maar is zwaar om te vervoeren. Het is vooral aantrekkelijk wanneer het om een retoursysteem of veelvuldig hergebruik gaat. Een eenmalige glazen pot is niet in iedere situatie vanzelfsprekend beter dan een lichte, goed recyclebare verpakking.
Blik en metalen deksels zijn goed herkenbaar in de afvalstroom en het materiaal kan opnieuw worden gebruikt. De productie kost wel grondstoffen en energie. Kies dus ook bij metaal voor een passend formaat en voorkom dat een deel van de inhoud ongebruikt wordt weggegooid.
Let op termen die iets anders betekenen
Veel verpakkingen dragen claims die op elkaar lijken, maar niet hetzelfde zeggen. Gerecycled materiaal betekent dat bij de productie secundaire grondstoffen zijn gebruikt. Recyclebaar betekent alleen dat verwerking technisch mogelijk is, mits de verpakking goed wordt ingezameld en door de beschikbare installatie kan worden verwerkt.
Biobased kunststof is geheel of gedeeltelijk gemaakt uit hernieuwbare grondstoffen. Dat zegt niet automatisch dat het materiaal bij het gft-afval mag. Composteerbare verpakkingen horen evenmin vanzelf op de composthoop of in de groene bak. Volg altijd het weggooiadvies op de verpakking en de instructies van je gemeente.
Ook een verpakking met minder plastic kan nog steeds kunststof bevatten. Zo’n reductie kan nuttig zijn, maar vergelijk dezelfde producthoeveelheid. Een kleine verpakking kan per kilogram inhoud meer materiaal gebruiken dan een grotere verpakking. Een grootverpakking is alleen zinvol als je de inhoud volledig verbruikt.
Een slimme keuze maak je product voor product
Wie minder verpakkingsafval wil, hoeft niet één supermarkt als vaste winnaar aan te wijzen. Begin bij de producten die je vaak koopt en waar een duidelijk alternatief beschikbaar is. Denk aan losse appels in plaats van een kunststof schaal, statiegeldflessen in plaats van een verpakking zonder retourroute of een navulverpakking wanneer die aantoonbaar minder materiaal gebruikt dan een volledig nieuwe houder.
Controleer bij Albert Heijn, Jumbo, Lidl, ALDI, PLUS en Ekoplaza steeds drie zaken op het artikel zelf: hoeveel materiaal je meekrijgt, of de onderdelen gemakkelijk te scheiden zijn en waar de verpakking na gebruik thuishoort. Zo baseer je de keuze op de verpakking die werkelijk in je mandje belandt, niet op het algemene imago van de supermarkt.